dr green
dr green

Nawozy mineralne – jaka jest ich efektywność?

nawozy mineralne

Najważniejsze z nich to prawo minimum von Liebiga, które informuje, że „wielkość plonów roślin zależy od składnika pokarmowego występującego w glebie w najmniejszej ilości”.

Drugim ważnym prawem jest prawo zwrotu wyprowadzonych z gleby składników pokarmowych wraz z plonami roślin.

Reasumując, ekologicznym i ekonomicznym uzasadnieniem nawożenia jest przestrzeganie zasady „tak dużo jak to konieczne, tak mało jak to możliwe”. Aby tak nawozić, należy znać zasobność gleby w przyswajalne składniki, a więc wykonać co 4 – 5 lat analizę gleby.

Historia nawozów mineralnych

Nawozy mineralne – potocznie zwane nawozami sztucznymi – to substancje używane w uprawie roślin w celu wzbogacenia gleby w składniki pokarmowe.

Pierwsze doświadczenia z nawozami sztucznymi przeprowadził już około 1660 roku niemiecki chemik i lekarz Johann R. Glauber. Używał on siarczanu sodu, tzw. soli glauberskiej.

Nawozy sztuczne zostały wprowadzone do powszechnego użytku w rolnictwie przede wszystkim dzięki niemieckiemu chemikowi Justusowi Liebigowi. Jako nawóz fosforowy Liebig zaproponował fosforan wapniowy, otrzymywany przez działanie kwasem siarkowym na zmielone kości.

Już w 1842 roku Anglik John B. Lawes opatentował przemysłową metodę otrzymywania nawozu fosforowego, nazwanego superfosfatem. Innym nawozem sztucznym był azotan potasu, czerpany z odkrytych wtedy bogatych złóż tzw. saletry chilijskiej. Z myślą o uniezależnieniu się od tych dostaw, na początku XX wieku rozpoczęto poszukiwania technicznych metod otrzymywania kwasu azotowego przy wykorzystaniu azotu atmosferycznego. W 1905 r. we Włoszech zbudowano pierwszą fabrykę azotniaku.

Pierwszym syntetycznym nawozem azotowym był siarczan amonowy, otrzymywany od 1890 r. w Niem­czech, jako produkt uboczny w koksowniach. Również w Niemczech w 1905 r. rozpoczęto produkcję cyjanamidu wapnia (CaCN2) znanego jako azotniak. W 1902 r. w Norwegii Birkeland i Eyde i w 1903 r. w Polsce Mościcki opracowali metodę syntezy tlenku azotu i kwa­su azotowego na drodze utleniania azotu z powietrza w łuku elek­trycznym. Metoda ta, wymagająca bardzo dużych nakładów energii, wykorzystywana jest tylko w firmie YARA.

Podstawą obecnej produkcji nawozów azotowych jest synteza amoniaku opracowana w Niemczech w 1913 r. przez Habera i Boscha. Autorzy tego osiągnięcia zostali uhonorowani nagrodami Nobla: Haber w 1918 r., a Bosch w 1935 r. W 1921 r. opracowano również w Niemczech metodę syntezy mocznika z amo­niaku.

Jak wynika z tego krótkiego przeglądu, historia nowoczesnej che­mii rolniczej liczy blisko 170 lat, a największe jej osiągnięcia przypadają na przełom XIX i XX w.

Podział nawozów mineralnych

Nawozy mineralne dzieli się na:

Efektywność stosowania nawozów mineralnych

Podstawowe zabiegi agrotechniczne zwiększające efektywność nawożenia mineralnego to:

Efektywność nawożenia azotem

  1. Ze wszystkich składników pokarmowych nawożenie azotem najbardziej zwiększa masę plonu, ale może także najbardziej obniżać jego jakość.
  2. Zawartość próchnicy decyduje o możliwości akumulowania w glebie większości składników pokarmowych, w tym także azotu, czyli decyduje o wielkości zapasów i ogranicza straty azotu.
  3. Ważne jest dobre zaopatrzenie roślin w siarkę. Siarka jako pierwiastek budulcowy białka (podobnie jak azot) poprawia jakość plonu, w tym zwiększa zawartość białka. Im wyższe stosuje się dawki azotu, tym więcej siarki pobierają rośliny i tym częściej niedobór siarki może ograniczać plonowanie roślin, coraz powszechniej także zbóż.
  4. Azot powinien być stosowany w optymalnych terminach. Jest on w glebie bardzo ruchliwy i ulega stratom, stąd dzielone dawki azotu należy stosować zawsze w okresach, gdy możliwe jest szybkie jego pobranie przez roślinę.
  5. Istotna kwestia to dobór właściwej formy azotu.

Efektywność nawożenia fosforem

Nieregularne nawożenie fosforem przyspiesza procesy jego uwsteczniania w glebie, czyli pogarsza jego przyswajalność i ogranicza możliwości efektywnego uzupełniania niedoborów.

Podział nawozów fosforowych:

Odczyn gleby wpływa na przyswajalność fosforu, szczególnie gdy jest nieodpowiedni dla danej kategorii gleby. W glebach bardzo kwaśnych, przy pH (w 1M KCl) poniżej 4,5 – 5,0 zmniejsza się przyswajalność fosforu, który przechodzi w praktycznie nierozpuszczalne związki z toksycznym dla roślin glinem. Wtedy fosfor nie wykazuje działania następczego. W glebie o pH 5,0 – 6,8 (w 1M KCl) znajduje się najwięcej jednowartościowych jonów H2PO4-, najszybciej pobieranych przez korzenie roślin. W glebach obojętnych lub zasadowych, albo przewapnowanych, przy pH powyżej 6,8 znacznie słabiej (około 10 razy) pobierany jest dwuwartościowy jon HPO4. W praktyce nie obserwuje się skutków przenawożenia fosforem, ponieważ rośliny nie wykazują skłonności do pobierania nadmiernych ilości fosforu, tak jak to czynią w przypadku azotu i potasu.

Efektywność nawożenia potasem

Od ponad 20 lat potas jest najbardziej deficytowym podstawowym składnikiem pokarmowym w polskim rolnictwie.

Nadmiar potasu jest jednak niewskazany, a wręcz szkodliwy – tak dla gleby, jak i dla rośliny. Zbyt duże dawki potasu powodują nadmierne jego gromadzenie się w roślinach – głównie w częściach zielonych i korzeniach (wszędzie poza nasionami) – a będąc w nadmiarze, pogarsza wartość biologiczną, technologiczną i przechowalniczą plonu.

Efektywność nawożenia wapniem

Wapń jest niezbędnym dla roślin makroskładnikiem. Związki wapnia służą przede wszystkim do wapnowania, czyli regulowania odczynu gleby, a nie nawożenia roślin. W glebie, w zasięgu korzeni roślin znajduje się od kilkunastu do kilkudziesięciu ton CaO/ha.

Efektywność nawożenia magnezem

Magnez jest pierwiastkiem bardzo „ruchliwym”, więc łatwo podlega wymywaniu w głębsze warstwy profilu glebowego. Dlatego właśnie należy stosować go regularnie. Z reguły im gleba lżejsza i bardziej kwaśna, tym wymywanie magnezu przebiega szybciej.

Efektywność nawożenia siarką

Uprawa roślin siarkolubnych, czyli rzepaku, gorczycy i innych roślin krzyżowych (w tym warzyw kapustnych) wymaga zwrócenia większej uwagi na problem niedoboru siarki i prawidłowe nią nawożenie. Z kolei przyorana słoma rzepaczana, bogata w siarkę, zabezpieczy roślinę następczą w ten składnik.

Koszyk został zaktualizowany
Technologia została zmieniona
Strona korzysta z plików cookies w celach statystycznych zgodnie z Polityką Cookies. Możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu plików cookies w Twojej przeglądarce. Zamknij